សុះ រំលី
រហ្សនាម: 2-TCW-904
សំណុំរឿង: សំណុំរឿង ០០២/០២
ប្រភេទ: សាក្សី
សាវតារ និងតួនាទី
លោក សុះ រំលី ជាសមាជិកសហគមន៍ចាម។ គាត់រស់នៅក្នុងភូមិទ្រាទីពីរ ឃុំទ្រា ស្រុកក្រូចឆ្មារ ខេត្តកំពង់ចាម
1
។ ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម គាត់ធ្វើការជាស្មៀននៅឃុំទ្រា រហូតដល់ពេលគាត់រត់គេចខ្លួនក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨
2
។គាត់ផ្តល់សក្ខីកម្មក្នុងនាមជាសាក្សី ក្នុងកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីជំនុំជម្រះក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ស្តីពីគោលនយោបាយរបស់ ប.ក.ក ក្នុងការកម្ទេចជនជាតិចាម ការអនុវត្តកំណត់គោលដៅលើជនជាតិចាម និងការសម្លាប់ជនជាតិចាមនៅក្នុងភូមិទ្រា និងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយបង្ខំ។
តួនាទីរបស់គាត់ជាស្មៀនឃុំ
លោក សុះ រំលី ជាស្មៀននៅឃុំទ្រារហូតដល់ចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយគេជ្រើសរើសគាត់ឲ្យធ្វើជាស្មៀនដោយសារគាត់ចេះអក្សរ
3
។ ក្នុងតួនាទីនេះតម្រូវឲ្យគាត់រៀបចំលិខិតអញ្ជើញប្រធានភូមិ និងប្រធានឃុំឲ្យមកប្រជុំរាល់ខែ ដែលធ្វើឡើងម្តងឬពីរដងក្នុងមួយខែ
4
។ គាត់ក៏រៀបចំរបាយការណ៍ប្រចាំខែ ដែលលើកឡើងអំពីបញ្ហាផ្សេងៗ ដូចជា ការបង្កបង្កើនផលស្រូវ និងការងារដែលសម្រេចបាន
5
។
សាក្សីនិយាយអំពីការប្រជុំដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងវិហារសាសនាអ៊ិស្លាម ដែលប្រធានស្រុកក្រូចឆ្មារឈ្មោះ ហូ កោះប្រជុំមនុស្ស ២០ នាក់ មកពីអង្គភាពផ្សេងៗនៅក្នុងឃុំ
6
។ អ្នកចូលរួមទទួលបានការណែនាំឲ្យចូលរួមការប្រជុំមួយផ្សេងទៀតនៅមន្ទីរស្រុកនៅថ្ងៃបន្ទាប់
7
។ សាក្សីមិនច្បាស់ថាមានរឿងអ្វីកើតឡើងក្នុងពេលប្រជុំនោះទេ តែបានដឹងថាពួកគេបានទៅមន្ទីរស្រុក ហើយមិនបានត្រឡប់មកវិញទេ
8
។
ការរឹតត្បិតលើសាសនាអ៊ិស្លាម
សាក្សីបានរៀបរាប់ថាអ្វីៗបានផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់ប្រជាជនចាម ក្រោយថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់ចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ដោយបានកត់សម្គាល់ថា ខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្តើមបិទវិហារចាមនៅភូមិទ្រា ហើយមិនអនុញ្ញាតឲ្យប្រើគុម្ពីរគួរអាន
9
។ នារីចាមត្រូវកាត់សក់ខ្លី ផ្ទុយទៅនឹងប្រពៃណីចាម ការថ្វាយបង្គំនៅតាមផ្ទះក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ ហើយពួកគេក៏មិនអាចទទូរក្រមាបានដែរ
10
។ ប្រជាជនចាមក៏មិនអាចប្រើភាសាចាមបានដែរ
11
។ គាត់រៀបរាប់ថា ការរឹតបន្តឹងលើភាសាមិនសូវជាតឹងតែងទេ ហើយប្រជាជនចាមអាចលួចនិយាយគ្នាជាភាសាចាមនៅតាមផ្ទះរៀងខ្លួនបាន
12
។
ការប្រព្រឹត្ត និងការសម្លាប់ប្រជាជនចាមនៅភូមិទ្រា
ប្រជាជនចាមពី ៨០% ទៅ ៨៥% នៅភូមិទ្រាត្រូវបានបញ្ជូនទៅភូមិភាគកណ្តាល នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៥
13
។
ប្រជាជនចាមបានទទួលដំណឹងនៅពេលប្រជុំថា ពួកគេមិនមានអង្ករហូបគ្រប់គ្រាន់ទេ ដូច្នេះត្រូវបញ្ជូនទៅប្រមូលផលស្រូវនៅខេត្តបាត់ដំបង មិនមែនភូមិភាគកណ្តាលទេ
14
។ អ្នកខ្លះជិះរទេះគោទៅកាន់ភូមិទ្រា នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយត្រូវគេយកទៅកាន់មន្ទីរស្រុក
15
។ ប្រជាជនដែលមកដល់តាមរទេះគោគឺសុទ្ធតែជាជនជាតិចាម
16
។ ប្រជាជនបានមកដល់ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ១០ ថ្ងៃ និងមានប្រជាជនចាមចំនួនពី ៥០០ ទៅ ៦០០ នាក់ រួមទាំងមនុស្សចាស់ និងកុមារ
17
។ នៅពេលសួរថាតើគាត់បានដឹងរឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងចំពោះប្រជាជនដែលគេយកទៅមន្ទីរស្រុក ឬទេ សាក្សីបានឆ្លើយថា ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ មុនពេលចប់របបខ្មែរក្រហម គាត់បានឃើញរណ្តៅកប់សពចំនួន ២០ នៅជិតមន្ទីរស្រុក
18
។ គាត់បានឃើញគំនរឆ្អឹងនៅខាងក្នុងរណ្តៅទាំងនោះ
19
។
សាក្សីក៏បាននិយាយអំពីការសន្ទនារបស់គាត់ជាមួយស្មៀន របស់មេឃុំឈាន ដែលធ្វើមេឃុំរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៧
20
ហើយ ស្មៀននោះ បានសួរគាត់អំពីចំនួនចាមដែលនៅសល់រស់នៅក្នុងភូមិនោះ។ គាត់បានប្រាប់ ស្មៀននោះ ថា ប្រជាជនចាមចំនួន ៨០-៨៥% ត្រូវបានជម្លៀស ហើយនៅសល់តែប្រមាណ ១៥-២០% ប៉ុណ្ណោះកំពុងរស់នៅក្នុងភូមិ។ ស្មៀននោះនិយាយថា ប្រជាជនចាមទាំងនោះនឹងត្រូវកម្ទេចចោល
21
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានទទួលយកភ័ស្តុតាងរបស់គាត់ ស្តីពីការកំណត់គោលដៅនិងការសម្លាប់ជនជាតិចាម រួមជាមួយនឹងភ័ស្តុតាងពីសាក្សីផ្សេងទៀត នៅពេលសន្និដ្ឋានថា ប.ក.ក បានកំណត់គោលដៅលើជនជាតិចាម និង “តម្រូវការថែរក្សា “ជាតិសាសន៍កម្ពុជា” ដែលលើកឡើងដដែលៗនៅក្នុងឯកសារផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈរបស់ ប.ក.ក ព្រមទាំងការអនុវត្តដែលថា “ជាតិសាសន៍កម្ពុជា” នេះ មានជនជាតិកម្ពុជា និង/ឬជនជាតិភាគតិចតាមជំនឿសាសនា នោះ មានន័យដូចមេ្តច បើយោងសាក្សី ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី និងអ្នកជំនាញជាច្រើន បានលើកឡើង”
22
។
សាក្សីបានប្រាប់សហព្រះរាជអាជ្ញាថា មានហាកឹមនៅក្នុងភូមិទ្រាតែត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ និងត្រូវគេឃុំនៅស្រុកក្រូចឆ្មារ នៅស្ពានតាដូង
23
។ ហាកឹមទាំងនោះបានបាត់ខ្លួនរហូត
24
។ មានហាជី្ជចំនួនប្រហែល១០នាក់ នៅភូមិទ្រាមុនឆ្នាំ១៩៧៥
25
ហើយមានតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅរស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម
26
។ គាត់បានបញ្ជាក់ផងដែរថាភូមិទ្រាមានគ្រូសាសនាបីនាក់ ហើយត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់ និងបាត់ខ្លួនរហូត
27
។ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានយោងទៅលើភ័ស្តុតាងនេះ នៅពេលសន្និដ្ឋានថា “ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប.ក.ក មិនដែលឱ្យមានសិទ្ធិសេរីភាពជំនឿសាសនាឡើយ សូម្បីតែ មានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក៏ដោយ និង បានចាត់ទុកសាសនាអ៊ិស្លាមថាជាសាសនា “ប្រតិកិរិយា” ហើយ “ត្រូវហាមឃាត់ទាំងស្រុង””
28
។
សាក្សីក៏បាននិយាយដោយសង្ខេបអំពីបងប្រុសរបស់គាត់ ដែលខ្មែរក្រហមបានចាប់ខ្លួនតាមផ្លូវគាត់ត្រឡប់មកពីវៀតណាមវិញ
29
។ បងប្រុសគាត់បានទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ទៅកាន់ខេត្តមាត់ជ្រូក ឬ ចូវដុក។ ក្រោយពីចាប់ខ្លួនមក គាត់បាត់ខ្លួនរហូត
30
។
ពេលមួយនៅមុនចុងបញ្ចប់របបខ្មែរក្រហម សាក្សីបានចាកចេញពីភូមិទ្រា ទៅកាន់ភូមិជិតខាងរយៈពេលប្រហែលកន្លះខែ នៅពេលនោះគាត់ឮថាភូមិភាគបូព៌ាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាក្បត់ ហើយទាហានភូមិភាគកណ្តាលបានចុះទៅ “បោសសម្អាតពួកគេ”
31
។
ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជនចាមប្រមាណ ៦០% បានត្រឡប់ទៅកាន់ភូមិវិញ ហើយប្រជាជនជម្លៀសជនជាតិចាមជាច្រើនបានស្លាប់នៅស្រុកសន្ទុក និងស្ទឹងត្រង់
32
។ សាក្សីបានត្រឡប់ទៅកាន់ភូមិរបស់ខ្លួនវិញ និងបានឃើញចាមប្រមាណ ៥០០ គ្រួសារបានត្រឡប់មកវិញ
33
។ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានយោងទៅរកភ័ស្តុតាងនេះ នៅពេលសន្និដ្ឋានថា សាក្សីជាជនជាតិចាម និងដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីជាច្រើន បានផ្តល់ភ័ស្តុតាងផ្ទាល់ និងស៊ីចង្វាក់អំពីការផ្លាស់ទីលំនៅដោយបង្ខំ ដើម្បីបំបែកជនជាតិចាម
34
។
បទបញ្ជានៃការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ ប.ក.ក
ក្នុងនាមជាស្មៀនឃុំ សាក្សីបានឮអំពីការរៀបការក្នុងអំឡុងរបបខ្មែរក្រហម ហើយគាត់ក៏បានរៀបការក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដែរ
35
។ នៅភូមិទ្រា មានការរៀបចំពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ពីរ ទីមួយមានប្តីប្រពន្ធបួនគូ រៀបការក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ ហើយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ មានប្តីប្រពន្ធជាង ២០ គូ រៀបការ។ សាក្សីនិយាយថា អាពាហ៍ពិពាហ៍ទាំងនេះមួយចំនួនធ្វើឡើងដោយស្ម័គ្រចិត្ត ហើយមួយចំនួនទៀតដោយការបង្ខិតបង្ខំ
36
។ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើសក្ខីកម្មនេះ ក្នុងការសន្និដ្ឋានថា ប្រជាជនចាមត្រូវបានផ្សំផ្គុំជាមួយប្រជាជនចាមផ្សេងទៀត និងមិនអនុញ្ញាតឲ្យមានការរៀបការឆ្លងសាសន៍ទេ
37
។ អង្គជំនុំជម្រះសន្និដ្ឋានទៀតថា នៅពេលដែលអាពាហ៍ពិពាហ៍បានចាប់ផ្តើមធ្វើឡើងវិញ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដំបូងពិធីទាំងនោះរួមមាន មួយគូឬបុគ្គលមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយមក ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាក្រុមដែលមានចំនួនកាន់តែច្រើនឡើងៗត្រូវបានអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានរៀបចំ
38
។
វីដេអូ
