អ៊ីសា ឧស្មាន
រហ្សនាម: 2-TCE-95
សំណុំរឿង: សំណុំរឿង ០០២/០២
ប្រភេទ: អ្នកជំនាញ
សាវតារ និងតួនាទី
លោក អ៊ីសា ឧស្មាន គឺជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដល់ឆ្នាំ ២០០៦ ដែលផ្តោតលើជនជាតិចាម
1
ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៧ បានក្លាយជាអ្នកវិភាគនៅក្នុងការិយាល័យសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតនៃអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា
2
។ គាត់ក៏បានបោះពុម្ពសៀវភៅចំនួនពីរក្បាល និង អត្ថបទមួយចំនួនទៀតទាក់ទងនឹងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
3
។ គាត់បានផ្តល់សក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ស្តីពីវប្បធម៌ចាម គោលនយោបាយដែលបាន អនុវត្តទៅលើជនជាតិចាម និង ការប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិចាមក្នុងរបបខ្មែរក្រហម
4
។
វប្បធម៌ជនជាតិចាម
យោងតាមលោក អ៊ីសា ឧស្មាន ជនជាតិចាមគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា ដែលបានបែកខ្ញែកទូទាំងខេត្តស្ទើរតែទាំងអស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមុនឆ្នាំ ១៩៧៥ ហើយពួកគេភាគច្រើនរស់នៅជាមួយគ្នានៅក្នុងភូមិរបស់ខ្លួនក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ហើយមិនរស់នៅលាយឡំជាមួយជនជាតិខ្មែរទេ
5
។ ពួកគេបង្កើតបានជាក្រុមជនជាតិភាគតិចកាន់សាសនាឥស្លាម ដែលមានភាសាផ្ទាល់ខ្លួន ហើយមិនបរិភោគសាច់ជ្រូក ឆ្កែ កង្កែប ឬពស់ឡើយ
6
។ ពួកគេបានជ្រើសរើសឈ្មោះដោយផ្អែកលើគម្ពីរ គួរអាន ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណី និង មានទម្លាប់តុបតែងខ្លួនខុសៗគ្នា
7
។ ពួកគេក៏ប្រកបរបរនេសាទតាមដងទន្លេមេគង្គ និង ទន្លេសាប
8
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងការរកឃើញថា ជនជាតិចាម៖ (១) បានបង្កើតក្រុមសាសនា និង ជនជាតិផ្សេងគ្នា ហើយពួកគេភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាម
9
(២) រស់នៅជាមួយគ្នា និង ប្រមូលផ្តុំនៅជុំវិញច្រាំងទន្លេមេគង្គ ដែលកម្រនឹងរស់នៅលាយឡំជាមួយជនជាតិខ្មែរ
10
(៣) មានភាសា និង អក្សរផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ប្រតិបត្តិសាសនាអ៊ីស្លាម មិនទទួលទានសាច់ជ្រូក ហើយជ្រើសរើសឈ្មោះដោយផ្អែកលើគម្ពីរ គួរអាន មុនឆ្នាំ ១៩៧៥
11
(៤) ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីខុសប្លែកពីជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត និង មានទម្លាប់ស្លៀកពាក់ខុសពីជនជាតិខ្មែរ
12
ហើយ (៤) ការនេសាទជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចម្បងរបស់ពួកគេ
13
។
ការប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិចាម
លោក អ៊ីសា ឧស្មាន បានកត់សម្គាល់ថា ជនជាតិចាមមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយខ្មែរក្រហមរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧២ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៣ នៅពេលដែលមេដឹកនាំសាសនាចាមដ៏លេចធ្លោត្រូវបានចាប់ខ្លួន និង ឃុំខ្លួននៅក្នុងស្រុកក្រូចឆ្មារ វិហារអ៊ីស្លាមត្រូវបានបិទ ហើយប្រជាជនត្រូវបានបង្ខំឱ្យឈប់កាន់សាសនាអ៊ីស្លាម
14
។ ជនជាតិចាមនៅស្រុកក្រូចឆ្មារត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ និង ឃុំខ្លួននៅមន្ទីរសន្តិសុខស្រុកនៅក្បែរផ្សារក្រូចឆ្មារ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣
15
។ ជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងបានកើនឡើង ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៣ នៅពេលដែលសហគមន៍ចាមបានតវ៉ា និង ដុតបំផ្លាញអគារមួយ ដែលបណ្តាលឱ្យខ្មែរក្រហមឆ្លើយតបដោយចាប់ខ្លួនមនុស្សបន្ថែមទៀត
16
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងការរកឃើញថា (១) ជនជាតិចាមភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយខ្មែរក្រហមនៅក្នុងតំបន់ “រំដោះ” ក្នុងអំឡុងពេលចលាចលដំបូង បន្ទាប់ពីការទម្លាក់សម្តេច សីហនុ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០
17
(២) មេដឹកនាំសាសនាចាមត្រូវបានចាប់ខ្លួន និង ឃុំខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ និង ១៩៧៣ ខណៈពេលដែលវិហារអ៊ីស្លាមត្រូវបានបិទ ហើយអ្នកគោរពសាសនាត្រូវបានដាក់សម្ពាធឱ្យបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិសាសនាអ៊ីស្លាម
18
(៣) ជនជាតិឥស្លាមបានបង្កើតជាជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងស្រុកក្រូចឆ្មារ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំបន់កណ្តាលរបស់សហគមន៍ចាមនៅកម្ពុជា
19
(៤) ខ្មែរក្រហមបានបើកមន្ទីរសន្តិសុខនៅក្រូចឆ្មារមុនឆ្នាំ ១៩៧៥
20
និង (៥) ការបះបោររបស់ជនជាតិចាមបណ្តាលឱ្យមានការចាប់ខ្លួនជនជាតិចាមចាប់ពីអ្នកដឹកនាំសាសនាដល់ប្រជាជនចាមទូទៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤
21
។
គោលនយោបាយរដ្ឋ
រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដំបូងឡើយបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនមានជំនឿសាសនា ហើយហាមឃាត់តែ “សាសនាប្រតិកិរិយា”
22
។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោក អ៊ីសា ឧស្មាន បានរំលឹកថា ដោយសារមេដឹកនាំសាសនាមិនអាចកំណត់លក្ខណៈអ្វីដែលជាសាសនាប្រតិកិរិយានោះ ហើយជាលទ្ធផល និយមន័យសាសនាប្រតិកិរិយានៃរបបនេះ រួមមានសាសនាណាមួយ រួមទាំងព្រះពុទ្ធសាសនា និង សាសនាអ៊ីស្លាមផងដែរ
23
។ មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យប្រតិបត្តិជំនឿសាសនាណាមួយ រួមទាំងសាសនាអ៊ីស្លាមផងដែរ
24
។ ទោះបីជាលោក អ៊ីសា ឧស្មាន មិនអាចស្វែងរកឯកសារណាមួយទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយរបស់កម្ពុជាប្រជាធិប តេយ្យអំពីជនជាតិចាមក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកបានបញ្ជាក់ថា ជនជាតិចាមត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ និង សម្លាប់ដោយរបបនេះ
25
។ គាត់ក៏បានពន្យល់ផងដែរថា វាជាគោលនយោបាយរបស់ខ្មែរក្រហមក្នុងការបង្ខំជនជាតិចាមឱ្យហូបសាច់ជ្រូក ហើយជនជាតិចាមភាគច្រើនពិតជាត្រូវបានបង្ខំឱ្យហូបសាច់ជ្រូកតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែងមែន
26
។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានករណីខ្លះដែលគណៈស្រុកមិនបង្ខំជនជាតិចាមឱ្យហូបសាច់ជ្រូក ដោយសារពួកគេអាណិត ហើយអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិចាមបន្តប្រតិបត្តិប្រពៃណីរបស់ពួកគេ
27
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងការរកឃើញថា (១) បក្សកុម្មុយ នីស្តកម្ពុជាមិនដែលអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពជំនឿសាសនាអ្វីឡើយ សូម្បីតែនៅក្នុងការការពារដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក្តី ហើយបានចាត់ទុកសាសនាអ៊ីស្លាម គឺជា “សាសនាប្រតិកិរិយា” ដូច្នេះ “ត្រូវហាមឃាត់ជាដាច់ខាត”
28
និង (៣) ទោះបីជាមេដឹកនាំនីមួយៗអាចមិនបានកំហិតឱ្យហូបសាច់ជ្រូក ក៏ការប្រកាសរបស់បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការបង្ខំឲ្យហូបសាច់ជ្រូក គឺជាវិធីមួយដែលរំពឹងថាអាចនឹងធ្វើឲ្យជនជាតិចាមរស់នៅចូលក្នុងវប្បធម៌របស់ខ្មែរបាន
29
។ អង្គជំនុំជម្រះតុលាការកំពូលក៏បានផ្អែកលើ សក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងការសន្និដ្ឋានថាលោក ខៀវ សំផន បានដឹងថា ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និងថា នេះគឺផ្តល់ផលវិបាកសម្រាប់អ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាដែលជាទីកន្លែងសម្រាប់ការអប់រំ និង ការប្រតិបត្តិ
30
។
ការបះបោរឆ្នាំ ១៩៧៥ នៅស្រុកក្រូចឆ្មា
លោក អ៊ីសា ឧស្មាន បានរៀបរាប់ពីការបះបោរពីរដែលបានកើតឡើងនៅចន្លោះខែកញ្ញា និង ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិចាមចំនួនពីរ គឺភូមិកោះផល និង ភូមិស្វាយឃ្លាំង ក្នុងស្រុកក្រូចឆ្មារ
31
។ ជនជាតិចាមនៅភូមិកោះផល បានបដិសេធមិនគោរពតាមការណែនាំរបស់ខ្មែរក្រហម ហើយបានបះបោរប្រឆាំងនឹងការរឹតត្បិតកាន់តែខ្លាំងឡើងលើការប្រតិបត្តិសាសនា និង វប្បធម៌ចាម
32
។ ការរឹតបន្តឹងរួមមានការបំផ្លាញគម្ពីរគួរអាន និង បង្ខំជនជាតិចាមឱ្យ៖ (១) កាត់សក់ស្ត្រីឱ្យខ្លី ហើយឈប់ពាក់កន្សែងគ្របក្បាល (២) ចិញ្ចឹមជ្រូក និង ហូបសាច់ជ្រូកនៅភូមិកោះផល (៣) ឈប់ថ្វាយបង្គំព្រះអល់ឡោះ ហើយបិទវិហារទាំងអស់ និង (៤) រៀបការជាមួយជនជាតិផ្សេងមិនមែនជាជនជាតិចាម
33
។ ទាហានខ្មែរក្រហមប្រដាប់ដោយអាវុធត្រូវបានបញ្ជូនទៅ បង្ក្រាបការបះបោរ ហើយអ្នកភូមិបានវាយបកវិញដោយប្រើតែកាំបិត ដាវ និង ថ្ម
34
ដែល បណ្តាលឱ្យមានអ្នកភូមិស្លាប់ជាច្រើននាក់
35
។ ទាក់ទងភូមិស្វាយឃ្លាំង កងកម្លាំងពីស្រុកក្រូចឆ្មារ និង តំបន់ ២១ បានមកបង្ក្រាបការបះបោរនោះ
36
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងការរកឃើញថា (១) ការបះបោរពីរបានកើតឡើងនៅប្រហែលខែរ៉ាម៉ាដាន ពីខែកញ្ញា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិចាមចំនួនពីរក្នុង ស្រុកក្រូចឆ្មារ តំបន់ ២១ ភូមិភាគបូព៌ា
37
(២) បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជាបានដាក់កំហិតកាន់តែខ្លាំងលើការប្រតិបត្តិសាសនា និង វប្បធម៌ចាមនៅក្នុងភូមិកោះផល ដែលនាំឱ្យមានការបះបោររបស់ជនជាតិចាមចេញពីភូមិ
38
(៣) ការដាក់កម្រិតជាក់លាក់ចំនួនប្រាំប្រឆាំងនឹងជនជាតិចាមត្រូវបានប្រកាសនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដើម្បីរឹតបន្តឹងរបៀបស្លៀកពាក់របស់ជនជាតិចាម ក៏ដូចជាសេរីភាពរបស់ពួកគេក្នុងការរក្សាទុកគម្ពីរ គួរអាន ការមិនហូបសាច់ជ្រូក ការថ្វាយបង្គំព្រះអល់ឡោះ និង ការរៀបការជាមួយជនជាតិចាមដទៃទៀត
39
(៤) បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជាបានបញ្ជូនទាហានមកពីតាមតំបន់ និង ថ្នាក់ស្រុក ដើម្បីបង្ក្រាបការ បះបោរ ហើយអ្នកភូមិមានតែដាវ កាំបិត និង ថ្ម ចំណែកពួកទាហានមានកាំភ្លើងយន្ត និង កាំភ្លើងធំ
40
ហើយ (៥) អ្នកភូមិមួយចំនួនបានស្លាប់ក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នានេះ
41
។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានរកឃើញថា សក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន មិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំណត់ច្បាស់លាស់ថាតើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធណាខ្លះបានចូលរួមក្នុងការបង្ក្រាបការបះបោរនៅភូមិស្វាយឃ្លាំងទេ
42
។
ការឃុំខ្លួនជនជាតិចាម និង ក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀត
លោក អ៊ីសា ឧស្មាន បានអះអាងថា ស-២១ មិនមែនជា “គោលដៅពិតប្រាកដសម្រាប់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិចាមទេ” ដោយសារមន្ទីរ ស-២១ ត្រូវបានប្រើដើម្បីដាក់គុក និង សួរចម្លើយបុគ្គលសំខាន់ៗប៉ុណ្ណោះ
43
។ គាត់ក៏បានអះអាងថា ជនជាតិភាគតិចមួយក្រុមគឺជនជាតិចារ៉ាយ ត្រូវបានឃុំខ្លួននៅមន្ទីរសន្តិសុខអូរកន្សែង
44
។ ជនជាតិចារ៉ាយ និង រ៉ដែ មកពីខេត្តមណ្ឌលគិរី និង រតនគិរី ដែលចង់ដណ្ដើមទឹកដីចំប៉ាឡើងវិញ គឺជាផ្នែកនៃ “ចលនា FULRO” ដែលដឹកនាំដោយ លន់ នល់
45
។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានផ្អែកលើភ័ស្តុតាងនេះក្នុងការរកឃើញថា (១) ជនជាតិចារាយមួយក្រុមត្រូវបានចាប់ដាក់គុកនៅអូរកន្សែង
46
និង (២) ជនជាតិចារ៉ាយត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដោយសារមានការយល់ឃើញថា ពួកគេមិនមែនជាជនជាតិខ្មែរ ហើយពួកគេជា “ខ្មាំងខាងក្រៅ”
47
។ ប៉ុន្តែ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានរកឃើញថា មតិរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ដែលថា ស-២១ មិនបានកំណត់គោលដៅអ្នកជាប់ឃុំជនជាតិចាម ស្ថិតនៅក្រៅវិសាលភាពនៃជំនាញរបស់គាត់ ហើយដូច្នេះមិនផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់គាត់ក្នុងបញ្ហានេះទេ ទោះបីជាអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានទទួលយកភ័ស្តុតាងរបស់គាត់ដែលថាមានតែអ្នកទោសជនជាតិចាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានឃុំខ្លួននៅ ស-២១ ក៏ដោយ
48
។
ភាពអាចជឿជាក់បានក្នុងនាមជាសាក្សីជំនាញ
នៅក្នុងសេចក្តីសន្និដ្ឋានបញ្ចប់ការពិភាក្សាដេញដោល លោក ខៀវ សំផន
49
និង លោក នួន ជា
50
បានជំទាស់នឹងភាពអាចជឿជាក់បានរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ក្នុងនាមជាសាក្សីជំនាញ ដោយអះអាងថា សក្ខីកម្មរបស់គាត់មានភាពលម្អៀងដោយសារតែគាត់ជាជនជាតិចាម ការស្រាវជ្រាវរបស់គាត់ត្រូវបាន “ជំរុញដោយចេតនារបស់គាត់ចង់បញ្ជាក់ពីជំនឿដែលខ្លួនយល់ឃើញថាជនជាតិចាមជាជនរងគ្រោះនៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍” និង គាត់មិនបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលជាផ្លូវការទេ ហើយភ័ស្តុតាងរបស់គាត់ផ្អែកទាំងស្រុងលើសក្ខីកម្មដែលមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន
51
។
ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានកត់សម្គាល់ថា លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ត្រូវបានកោះហៅជាអ្នកជំនាញដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងពិសេសដែលគាត់ទទួលបានតាមរយៈបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែង និង ការបោះពុម្ពផ្សាយរបស់គាត់ ហើយបានយល់ឃើញថាភ័ស្តុតាងរបស់គាត់ជាទូទៅអាចទុកចិត្តបាន
52
។ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានរកឃើញថា ដោយសារតែចំណុចខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ឬកង្វះនៃការចងចាំនៅក្នុងតុលាការដោយសារតែពេលវេលាកន្លងទៅយូរហើយ។ ដូច្នេះ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងនឹងពិចារណាទៅលើសក្ខីកម្មរបស់លោក អ៊ីសា ឧស្មាន ដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្ន
53
។
វីដេអូ
